Parafia| Diecezja | Miasto | Położenie | Gmina Tuliszków |Tuliszków z lotu ptaka |

Menu główne
Strona główna
Patron parafii
Duszpasterze
Nabożeństwa
Rok liturgiczny
Cmentarz

Informator
Aktualności
Multimedia
Służba Liturgiczna
Chór
Archiwum
Katalog stron
historia naszego miasta!

Tuliszków (w źródłach historycznych spotyka się różne formy nazwy tej miejscowości: Tviliskow, Tuliscov, Thulyszkowo, Tuliscovo, Tholischowo, Tolischkowo,Tuliszkowo) to miasto w dolinie rzeki Powy, na obszarze Pagórków Złotogórskich, w odległości 13 km na południe od Konina i 16 km na północny zachód od Turka. Administracyjnie należy do powiatu tureckiego we wschodniej części województwa wielkopolskiego. Przed II wojną światową Tuliszków do 1 IV 1938 r. należał do województwa łódzkiego, potem do województwa poznańskiego. Od 1 IV 1939 r. należał do powiatu tureckiego. W latach 1975-1998 miasto należało do województwa konińskiego. Pierwsze wiadomości o Tuliszkowie związane są z osobą Kiełcza z Tuliszkowa. Był on kanonikiem gnieźnieńskim (1339 r.), prepozytem rudzkim (1339 r.), kustoszem gnieźnieńskim (1346 r.), a później scholastykiem (1350 r.). W 1350 r. został kanonikiem poznańskim. Powoływany był przez arcybiskupów, proboszcza gnieźnieńskiego, komisarzy arcybiskupa gnieźnieńskiego i biskupa poznańskiego jako świadek w procesach przy rozsądzaniu sporu o granice ich diecezji. Jego podpis znajduje się na licznych dokumentach i przywilejach w latach 1354-1375. W 1360 r. kupił we wsi kapitulnej Czerlejnie należące do tamtejszego wójtostwa tres mansos et unam tabernam (trzy mieszkania i karczmę), które przeznaczył na uposażenie altarii św. Wawrzyńca w archikatedrze gnieźnieńskiej (altaria - rodzaj fundacji, której celem jest sprawowanie kultu Bożego przez kapłana przy wyznaczonym specjalnie do tego celu ołtarzu). Ołtarz ten na jego prośbę kanonicznie erygował arcybiskup gnieźnieński Jarosław Skotnicki. Ufundował także przy tym kościele kaplicę z ołtarzem św. Marcina (kanonicznie erygowanego 30 VII 1358 r.), który wspomniany arcybiskup uposażył czynszami z młynów znajdujących się we wsi Kwieciszewo. Kiełcz z Tuliszkowa wspomniany jest także jako scholastyk gnieźnieński i kanonik poznański w Kronice Jana z Czarnkowa przy opisie wyboru Mikołaja z Kurnika na biskupa poznańskiego w 1374 r. Zmarł najprawdopodobniej w 1375 r. W kolejnych dokumentach wymienione zostały jeszcze dwie inne osobistości związane z Tuliszkowem. W 1362 r. odnotowany został Piotr z Tuliszkowa (Pyotrkone de Tholiscowo) jako świadek w dokumencie kasztelana poznańskiego Wierzbięty z Palowic. W dokumencie z 1375 r. wymieniony został Wojciech z Tuliszkowa (Albertus de Tholiszkowo), który był wówczas zarządcą zamku w Koninie. Najbardziej znaną i najwybitniejszą postacią związaną z Tuliszkowem był Jan (Janusz) z Tuliszkowa h. Dryja (często mylnie zaliczany do rodu Zarębów), podkomorzy poznański (1399-1403), kasztelan kaliski (1403-1426) i dyplomata. Urodzony w drugiej połowie XIV w., był prawdopodobnie synem Piotra z Tuliszkowa, kasztelana poznańskiego i starosty generalnego wielkopolskiego. Po raz pierwszy występuje w dokumencie Witolda z 19 VI 1403 r. Od tego czasu Jan przebywał głównie na dworze królewskim, Jagiełło też coraz częściej powierzał mu ważne misje dyplomatyczne. Z ramienia Polski był w latach 1406, 1407 i 1409 posłem do wielkiego mistrza Krzyżaków, bądź to celem rokowań, bądź składając wizyty kurtuazyjne. W 1408 r. Jan był jednym z sędziów polubownych w sporze pomiędzy królem a księciem mazowieckim Ziemowitem o Duninów w powiecie gostyńskim. Po bitwie grunwaldzkiej i zajęciu przez wojska polsko-litewskie prawie całych Prus Jan otrzymał zarząd Gdańska. Był też w gronie dostojników przy zawarciu pokoju toruńskiego w 1411 r. Brał udział w zjeździe horodelskim, na którym 2 X 1413 r. została zawarta unia pomiędzy Polską a Litwą. W 1414 r. (9 XI) Jagiełło mianował Jana z Tuliszkowa jednym ze swych posłów na sobór w Konstancji, zlecając mu jednocześnie przedstawienie papieżowi i soborowi sprawy zawarcia pokoju z Krzyżakami. Głównym zadaniem posłów polskich było przeciwstawienie się opinii Krzyżaków, którzy byli wrogo nastawieni do planu połączenia Polski z Litwą. Po powrocie do Polski i zdaniu królowi sprawozdania z czynności poselstwa polskiego na soborze Jan wraz z nowymi posłami, reprezentującymi interesy Żmudzi, opuścił Polskę i przybył ponownie do Konstancji 28 XI 1415 r. Załatwiono wtedy sprawy związane z pobytem posłów żmudzkich na soborze (Krzyżacy z powodów politycznych nie uznawali chrztu Żmudzi i dlatego poselstwo polskie musiało poręczyć soborowi, że Żmudzini są naprawdę chrześcijanami). Na początku lutego 1416 r. Jan opuścił Konstancję i pojechał na dwór Zygmunta Luksemburczyka, który wówczas przebywał w Lyonie. Z Lyonu udał się na dwór sabaudzki do Chambery, a następnie do Paryża. W Paryżu wraz z innymi polskimi posłami podpisał 6 IV 1416 r. przedłużenie rozejmu z Zakonem Krzyżackim do 1417 r. Następnie spotykamy go na soborze dopiero 14 V 1417 r., gdy wraz z innymi posłami ponownie przedłużył rozejm z Zakonem do 1418 r. W listopadzie 1417 r. został jednym z 24 „stróżów wolności i bezpieczeństwa” na konklawe, które wybrało papieża Marcina V. W 1419 r. Jan brał udział w rokowaniach, które doprowadziły do zawarcia przymierza pomiędzy Jagiełłą i Witoldem a królem państw skandynawskich, Erykiem. W styczniu 1420 r. był członkiem poselstwa polskiego wysłanego do Wrocławia, gdzie Zygmunt Luksemburczyk (cesarz niemiecki), jako sędzia polubowny, wydał niekorzystny wyrok w sporze Polski z Zakonem. Spisując tam tajny kompromis z Zygmuntem, Jan przekroczył swe kompetencje i został pozwany przed sąd królewski na zjeździe w Łęczycy 22 VII 1420 r. Nieporozumienie nie trwało jednak długo, bo w listopadzie 1422 r. został jednym z delegatów polskich dla uregulowania sporów granicznych z Węgrami. Do planowanego zjazdu monarchów obu krajów w Lubicy jednak nie doszło, a wracając do Polski, przywiózł zwłoki zmarłego tam innego delegata polskiego, prymasa Mikołaja Trąby, w którego pogrzebie w Gnieźnie 22 XII 1422 r. wziął udział. W marcu 1423 r. uczestniczył w zjeździe króla Władysława Jagiełły z Zygmuntem Luksemburczykiem w Sromowcach, a w październiku tego roku uczestniczył w zjeździe Wielkopolan w Warcie. W końcu 1424 lub na początku 1425 r. Jagiełło wysłał Jana do Wiednia, by zaprosić przebywającego tam wówczas Zygmunta na chrzciny swego syna. Jan należał do grona najwybitniejszych dyplomatów polskich okresu rządów Jagiełły. Do końca życia pozostał tylko kasztelanem kaliskim. Ostatnia wzmianka o nim pochodzi z 11 II 1426 r. Zmarł w 1426 lub 1427 r., ponieważ pod datą 5 V 1427 r. jako kasztelan kaliski występuje już Marcin ze Sławska. Po śmierci Jana Tuliszków przeszedł w ręce jego syna Janusza. Znamy go z dokumentu, który został wystawiony 24 I 1459 r. w Kaliszu. Janusz z Tuliszkowa zeznaje w nim, że przyjął od wikariusza kolegiaty kaliskiej Marcina z Tłokini, wobec Ścibora z Ponieca, podkomorzego poznańskiego oraz starosty generalnego Wielkopolskiego - na roczny czynsz 6 florenów węgierskich i 20 groszy - 100 florenów i zapisał je na swoich dobrach Kamiona i Ogorzelczyn. Po śmierci Marcina ulokowana suma i procenty miały przejść na utrzymanie kolegium tamtejszych wikariuszy. Jest on również wspomniany w dokumentach z 26 IV i 2 VI 1434 r., gdzie jest mowa o sporze między nim a Mikołajem, proboszczem z Popowa, który wcześniej był proboszczem w Tuliszkowie. Znany jest również testament pisarza kaliskiego Janusza Tuliszkowskiego herbu Dryja z 1460 r. Początkowo Tuliszków był osadą stanowiącą własność szlachecką. Jednak dokument z 1458 r. zobowiązał Tuliszków jako miasto do wystawienia pięciu pieszych na wojnę krzyżacką. Prawa miejskie musiał zatem Tuliszków otrzymać przed tym rokiem. W XV wieku miasto stało się własnością Opalińskich. Wówczas zorganizowana została szkoła oraz było czynnych już blisko 20 warsztatów rzemieślniczych. Ludność trudniła się jednak głównie rolnictwem. W 1579 roku było w Tuliszkowie 6 garncarzy i 12 innych rzemieślników, w 1618 r. było zaledwie 5 rzemieślników. W 1793 r. Tuliszków przeszedł pod panowanie pruskie. Miasto liczyło wtedy 365 mieszkańców i posiadało 83 drewniane domy. Mieszczanie utrzymywali się z rolnictwa. Wśród niewielkiej liczby rzemieślników było 8 szewców i 5 garncarzy. Tuliszków posiadał 2 młyny wodne i wiatrak. W 1800 r. liczba mieszkańców wynosiła 530. Po utworzeniu Księstwa Warszawskiego (1807 r.), Tuliszków należał do powiatu konińskiego, departamentu kaliskiego, a od 1815 r. do Królestwa Polskiego. Liczba mieszkańców kształtowała się w wieku XIX następująco: w 1808 r. było 604 mieszkańców, w 1810 r. 648 osób, które mieszkały w 103 domach. W XIX w. mieszkańcy Tuliszkowa utrzymywali się z rolnictwa i rzemiosła. Na przełomie XIX i XX wieku czynna była gorzelnia, a od 1905 r. tartak. O znaczeniu miasta świadczyły także jarmarki, których liczba dochodziła do ośmiu w ciągu roku. Mimo że rozwój miasta był utrudniony z braku połączeń drogowych i z powodu dużej odległości od linii kolejowych, to jednak liczba mieszkańców stale wzrastała. W 1827 r. było ich 999, a w 1902 r. około 2000. Mimo strat spowodowanych groźnym pożarem, który wubuchł w 1881 r., Tuliszków miał w tym czasie 172 domy. W 1870 roku Tuliszków został pozbawiony przez władze rosyjskie praw miejskich; odzyskał je dopiero w 1919 r. W 1921 r. miasto miało 2358 mieszkańców, a liczba ta wzrosła do 2618 w 1939 r. W okresie międzywojennym mieszkańcy utrzymywali się głównie z rolnictwa, rzemiosła i handlu. Okres okupacji hitlerowskiej to dla wielu mieszkańców Tuliszkowa czas bardzo trudny. W informacji proboszcza z 20 II 1947 r. podano: 269 rodzin wysiedlono, 955 osób wywieziono na przymusowe prace do Niemiec, 135 osób wywieziono do obozów koncentracyjnych, gdzie śmierć poniosły 54 osoby. Szkoła przez czas wojny była zamknięta. Zginęło czterech nauczycieli. Zniszczono pomnik powstańców z 1863 r. Niemcy opuścili Tuliszków 21 I 1945 r. Dzisiaj, pod względem administracyjnym, oprócz miasta, gmina podzielona jest na 15 sołectw (Gadowskie Holendry, Grzymiszew, Kiszewy, Krępa, Nowy Świat, Ogorzelczyn, Piętno, Ruda, Sarbicko, Smaszew, Tarnowa, Wielopole, Wróblina, Wymysłów i Zadworna). Na terenie gminy znajdują się 23 pomniki przyrody. Na uwagę zasługują XIX-wieczne dworki. Można tu podziwiać m.in. park w Tuliszkowie z efektownym drzewostanem oraz późnoklasycystycznym dworkiem i spichlerzem. Gmina Tuliszków na charakter rolniczy. Wielu jej mieszkańców zajmuje się od wielu pokoleń rolnictwem i sadownictwem. Tuliszków słynie ze swoich sadów czereśniowych i z tego powodu często nazywany jest „Krainą Kwitnącej Czereśni”.
© 2000 - 2017 parafia św. Wita w Tuliszkowie